Hanes

Cynhaliwyd yr Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol gyntaf yn Llangollen ym mis Mehefin 1947. Yn ystod y 70 mlynedd dilynol mae ei dathliad o “Heddwch a Harmoni” wedi ei gwneud yn un o wyliau cerddorol mawr y byd.

Mi ddechreuodd gyda gweledigaeth y gallai’r traddodiad eisteddfodol Cymreig hynafol fod yn ffordd o iacháu clwyfau’r Ail Ryfel Byd, a helpu i hyrwyddo heddwch parhaol.

Yn dilyn ysbrydoliaeth gan y Cyngor Prydeinig, dechreuodd pobl Llangollen gynllunio’r digwyddiad cyntaf ym mis Mai 1946. Roedd yna bryder na fyddai unrhyw un yn dod i’r ŵyl, yn enwedig o ystyried caledi’r blynyddoedd wedi’r rhyfel. Llwyddodd y cyhoedd i godi’r swm nodedig o £1,100 – tua £ 35,000 yn arian heddiw – gydag ymrwymiad y byddai pob ceiniog naill ai’n cael ei fuddsoddi yn nigwyddiad y flwyddyn honno ac unrhyw ddigwyddiadau eraill yn y dyfodol, neu’n cael ei dychwelyd i’r rhoddwyr!

Roedd Eisteddfod Ryngwladol 1947 yn llwyddiant ysgubol: mentrodd grwpiau o 10 gwlad dramor draw i Langollen, gan ymuno â thua 40 côr o Gymru, Lloegr a’r Alban. Roedd y cyfan yn hwyl mawr. Canmolwyd y trefnwyr, y sylfaenwyr, a’r cystadleuwyr yn fawr. Yn ystod y blynyddoedd nesaf cynyddodd nifer y gwledydd a gymerodd ran: erbyn 1953, pan ymwelodd y Frenhines Elisabeth II â’r Eisteddfod fel rhan o’i thaith drwy Gymru ar ôl y coroni, roedd cantorion a dawnswyr o 32 gwlad wedi cystadlu yn Llangollen. Roedd gŵyl wirioneddol ryngwladol wedi cael ei chreu, ei threfnu a’i rhedeg gan wirfoddolwyr.

Erbyn hyn mae Llangollen wedi ennill ei lle ymysg digwyddiadau cerddoriaeth byd. Mae mwy na 300,000 o gystadleuwyr o dros 100 o genhedloedd wedi perfformio’n frwd ar lwyfan Llangollen. Yn 1955 roedd y Luciano Pavarotti ifanc yn aelod o gôr ei dref enedigol, Modena, a arweiniwyd gan ei dad. Enillodd y côr y wobr gyntaf yn y gystadleuaeth corau meibion. Dychwelodd Pavarotti ar gyfer cyngerdd arbennig yn 1995.

Mae’r sêr cerddorol sydd wedi ymddangos yn ein cyngherddau yn cynnwys Margot Fonteyn, Alicia Markova, Joan Sutherland, Angela Georghiu, Kiri Te Kanawa, Jehudi Menuhin, José Carreras, Lesley Garrett, Bryn Terfel, Katherine Jenkins, Dennis O’Neil, James Galway, Nigel Kennedy, Elaine Paige, Michael Ball, a Montserrat Caballé. Dywed Placido Domingo mai ei ymddangosiad proffesiynol cyntaf yn y Deyrnas Unedig oedd yn Eisteddfod Ryngwladol 1968.