Gwobr Heddwch Rhyngwladol y Rotari

Caiff Gwobr Heddwch y Rotari ei dyfarnu gan Rotari Rhyngwladol (Rhanbarth 1180) i gydnabod unigolyn neu sefydliad sydd wedi cyfrannu i hyrwyddo heddwch a dealltwriaeth ymysg pobl y byd. Dyfarnwyd Gwobr Heddwch y Rotari am y tro cyntaf yn 2016 i Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen i gydnabod y gwaith y mae’r Eisteddfod wedi ei wneud ers iddi ddechrau ym 1947, gan ddod â phobl o ddiwylliannau gwahanol ynghyd mewn awyrgylch o heddwch a chyfeillgarwch. Cytunwyd, drwy bartneriaeth â’r Rotari Rhyngwladol, y bydd yr Eisteddfod yn darparu llwyfan i gyflwyno’r wobr yn y dyfodol, er mwyn sicrhau bod y Wobr Heddwch yn dod yn wobr sy’n wirioneddol ryngwladol a mawreddog. Teimlwn y byddai cyfuno proffil dyngarol a rhyngwladol y Rotari Rhyngwladol â chymwysterau heddwch yr Eisteddfod, sy’n un o ddigwyddiadau mwyaf adnabyddus Cymru, yn bartneriaeth ddelfrydol.

Enillwyr Gwobrau 2018

Enillwyr y Gwobrau Rhyngwladol – Dr Arian a’r Sefydliad Arian – am eu gwaith wrth gefnogi gwasanaethau meddygol mewn ardaloedd rhyfel.

Mae Arian Teleheal yn defnyddio meddygon gwirfoddol o’r Deyrnas Unedig a’r Unol Daleithiau a gwledydd eraill i gynghori eu cydweithwyr mewn ardaloedd rhyfel a gwledydd sydd ag adnoddau isel gan ddefnyddio cyfryngau cymdeithasol wedi’u hamgryptio, a chan alluogi trafodaethau mewn amser real ar y gofal gorau sydd ar gael i gleifion. Mae’r elusen wedi cael canmoliaeth am arbed dwsinau o fywydau yn Afghanistan a Syria. Bydd cynlluniau peilot ar y cyd â Health Education England yn dechrau mewn ardaloedd gwledig o Uganda a De Affrica, ac mae bwriad ehangu gweithgareddau’r elusen i wledydd eraill  yn Affrica ac Asia.

Enillydd Rhanbarthol – Sara Rowbotham – am ei gwaith yn sicrhau bod lleisiau pobl ifanc bregus yn cael eu clywed.

Mae Sara Rowbotham yn gyn-weithiwr cymdeithasol a fu’n gweithio gyda Thîm Ymyrraeth Argyfwng Rochdale ar gyfer y GIG. Fel gweithiwr iechyd rhywiol rheng flaen ac arweinydd gyda’r tîm argyfwng bu’n ymladd i sicrhau bod lleisiau pobl ifanc bregus yn ei gofal yn cael eu clywed. Chwaraeodd ei gwaith ran allweddol wrth ddatgelu’r cylch cam-drin rhywiol plant yn Rochdale a helpu i ddod â’r troseddwyr i’r llys.

Enillwyr blaenorol y Wobr

2017 – Canolfan Gwaith Haearn Prydain – Ar gyfer eu hymgyrch ‘Achub Bywyd – Ildio Eich Cyllell’ + Medicins Sans Frontieres – Am eu polisi o témoignage

2016 – Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen – i gydnabod y gwaith a wnaeth yr Eisteddfod ers ei sefydlu yn 1947 i ddod â phobl o wahanol ddiwylliannau at ei gilydd mewn awyrgylch o heddwch a chyfeillgarwch.

Ynglŷn â’r Rotari Rhyngwladol

Mae’r Rotari Rhyngwladol yn un o’r sefydliadau dyngarol mwyaf yn y byd ac mae’n cynnwys 1.23 miliwn o Rotaryddion ledled y byd sy’n gweithio yn eu cymunedau lleol, cenedlaethol a rhyngwladol er mwyn helpu’r rhai sydd mewn angen. Mae Rhanbarth 1180 yn ymestyn o Ganolbarth Cymru i Swydd Gaerhirfryn ac mae’n cynnwys Gogledd Cymru i gyd, Cilgwri, Glannau Merswy, a rhannau o Swydd Amwythig a Swydd Gaer. Mae clybiau Rotari yn cyfarfod yn rheolaidd yn y rhan fwyaf o drefi ac maent yn cynnwys dynion a menywod dros 18 oed o bob cefndir waeth beth yw eu hil, lliw neu gredo. Arwyddair y Rotari yw “Gwasanaeth o Flaen eich Hun”. Mae Rotaryddion yn gwirfoddoli mewn amrywiaeth o ardaloedd a gallant wneud unrhyw beth o gynorthwyo gofalwyr ifanc yn y gymuned leol i gael amser i’w hunain, i ddarparu cymorth dyngarol i wledydd sydd wedi dioddef trychineb mawr fel y daeargryn yn Nepal neu’r llifogydd yn Cumbria a Swydd Gaerhirfryn. Gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth drwy chwilio am www.rotary.org neu www.rotarygbi.org ar gyfer y Deyrnas Unedig ac Iwerddon.

PANEL Y BEIRNIAID

TERRY WAITE CBE

Yn ystod y rhan fwyaf o’i fywyd mae Terry Waite wedi gweithio ym maes materion rhyngwladol ac wedi gweithio mewn ardaloedd o’r byd lle ceir gwrthdaro mawr. Fel gŵr ifanc, yn ei gyfnod yn byw yn Uganda, bu’n trafod rhyddhau gwystlon yn uniongyrchol gyda’r Cadfridog Amin; ac fel aelod o staff preifat Archesgob Caergaint bu’n llwyddiannus yn cynorthwyo rhyddhau gwystlon yn Iran, Libya a Beirut. Ond ym Meirut cafodd ei ddal a’ui gadw’n gaeth am bron i bum mlynedd. Yn ystod blynyddoedd apartheid bu’n gweithio’n agos gyda’r Esgob Desmond Tutu ac mae wedi parhau i weithio dros rhai o dan anfantais yn Ne Affrica. Roedd yn gyd-sylfaenydd YCare, asiantaeth sy’n gweithio dros ddatblygu pobl ifanc ar hyd a lled y byd. Ef yw Llywydd Emaus dros y digartref ac mae’n gyd-sylfaenydd Hostage UK. Mae wedi ysgrifennu nifer o lyfrau, sy’n amrywio o hanes ei gyfnod ei garchariad, Taken on Trust, i nofel ysgafn, The Voyage of the Golden Handshake. Cred ei fod yn hanfodol ein bod ni’n cadw ein hiwmor wrth wynebu rhai o wirioneddau milain bywyd, a bod chwerthin yn foddion i ni gyd. Ailgyhoeddwyd Taken on Trust, a ysgrifennodd yn ei ben yn ystod blynyddoedd ei garchariad, yng nghyfres Clasuron Modern gan Hodder. Mae ei lyfr diweddaraf, Out of the Silence, yn llyfr o naratif, myfyrdodau a barddoniaeth, ac mae’n cynnwys darluniau gan Jenny Coles.

Mae’n Anglicaniad ac yn Aelod o Gymdeithas Grefyddol y Cyfeillion. Er nad yw’n heddychwr, cred yn gryf y dylid defnyddio grym fel y dewis olaf yn unig. Dywed nad hynny a fu yn y blynyddoedd diweddar ac mae hynny wedi arwain at anhrefn ofnadwy ar draws y Dwyrain Canol.

RICHARD HAZLEHURST

“Mae Dick Hazlehurst wedi bod yn gysylltiedig â Chanolfan Heddwch y Rotari ym Mhrifysgol Bradford am dros ddeng mlynedd. Roedd yn gwnselydd cynnal i aelod o’r dosbarth cyntaf o Gymrodyr Heddwch y Rotari yn 2002. Ar ôl cyfnod fel aelod o’r Pwyllgor Cynnal Ardal lleol, gwasanaethodd Dick am gyfnod o dair blynedd fel Cydlynydd Cynnal Ardal rhwng 2009 a 2012. Ers hynny, mae wedi parhau i weithredu fel cwnselydd cynnal ar gyfer o leiaf un Cymrawd Heddwch ym mhob dosbarth yn olynol ac mewn blynyddoedd diweddar, mae wedi bod yn un o’r Rotariaid o gwmpas y byd sy’n darllen a sgorio ceisiadau fel rhan o’r broses ddethol drylwyr blynyddol ar gyfer Cymrodoriaeth Heddwch y Rotari. Mae Dick yn ystyried ymwneud â Rhaglen Heddwch y Rotari fel y gweithgaredd mwyaf gwerthfawr a phleserus y mae wedi ymwneud ag ef yn ystod  ei aelodaeth hapus o’r Rotari dros 39 mlynedd. Mae Dick a’i wraig, Judy, ill dau yn fferyllwyr wedi ymddeol. Mae’r ddau ohonynt wedi bod yn llywydd Clwb Rotari Keighley yng Ngorllewin Swydd Efrog. Maent yn ystyried eu hunain yn ffodus iawn gan fod ei mab, ei wraig, a’u dwy hwyres ifanc yn byw ychydig filltiroedd i ffwrdd sy’n golygu eu bod yn gweld y ddwy ferch (sydd, fel y mae pob taid neu nain yn gwybod, y plant mwyaf prydferth a anwyd erioed!) bron bob wythnos.”

 

JEAN BEST

Ganed Jean Best yn Swydd Efrog ond mae wedi byw yn yr Alban ers 27 mlynedd. Mae Jean wedi bod yn ymwneud ag addysg ers dros 38 mlynedd, yn gyntaf fel athrawes yn Lloegr ac yna symud ymlaen i fod yn Brifathrawes yn yr Alban. Treuliodd ei dwy flynedd olaf yn gweithio fel un o Arolygwyr Addysg Ei Mawrhydi, a oedd yn cynnwys arolygu 58 o ysgolion ar draws yr Alban.

Yn awr wedi ymddeol, mae gan Jean fwy o amser i’w dreulio yn Rotari ac mae’n Swyddog Heddwch ar gyfer Ardal 1020 lle bu ei gŵr Keith yn Llywodraethwr Ardal yn ystod 2011/12. Yn yr amser hwnnw o hyfforddiant fel gwraig Llywodraethwr Ardal, daeth Jean yn ymwybodol o’r broblem gynyddol yn ein cymdeithas, wrth i’n pobl ifanc ei chael hi’n anodd dod i delerau â byw yn yr 21ain ganrif. Fe wnaeth ei gwaith fel Swyddog Heddwch ei galluogi i weithio gyda’r Ganolfan Heddwch yn Bradford i edrych ar ffyrdd i annog aelodau Rotari i ddefnyddio eu harbenigedd wrth weithio gyda’n pobl ifanc i ddatblygu strategaethau heddychlon i ddatrys gwrthdaro. Dros y pum mlynedd diwethaf mae wedi datblygu’r strategaethau hyn gyda disgyblion uwchradd, gan godi ymwybyddiaeth o Heddwch a Datrys Gwrthdaro ledled Prydain ac Iwerddon.

Cred Jean mai hi ein pobl ifanc fydd yn sicrhau heddwch yn y byd a bod rhaid i ni eu galluogi i fynd i’r afael â hyn trwy ddatrys gwrthdaro mewn ffyrdd heddychlon, trawsnewid gwrthdaro yn llwyddiant. Eu rôl yw datblygu’r sgiliau sydd eu hangen ar bobl ifanc i’w galluogi i wneud y dewisiadau cywir yn hyderus. Ym mis Mehefin 2014, yn y Gynhadledd RI yn Sydney, lansiodd Jean a Keith y ‘Prosiect Heddwch Rotari’ sy’n seiliedig ar sgiliau. Mae’r prosiect yn creu Eiriolwyr Heddwch mewn ysgolion sy’n datblygu eu gallu i arwain i ysgogi mwy o wasanaeth yn eu hysgolion, eu cymunedau lleol a’r byd. Ar hyn o bryd maent wedi sefydlu Hybiau ym Mecsico, yr Unol Daleithiau, Awstralia, yr Almaen a’r Deyrnas Unedig.

Cafodd gwaith Jean wrth ddatblygu Heddwch a Datrys Gwrthdaro ei gydnabod gan RIBI pan dderbyniodd  Eirda Arlywyddol yn 2012. Daeth hefyd yn Gymrawd Paul Harris am ei chyfraniad tuag at ddatblygu Strategaethau Heddwch ac yn 2014 cafodd ei chydnabod fel Hyrwyddwr Rhyngwladol Newid y Rotari ar gyfer Ardal 1020. Cyflwynwyd hyn yn Nhŷ’r Arglwyddi, Llundain, gan arwain at ymddangosiadau teledu ar gyfer Eiriolwyr Heddwch ifanc a Jean ei hun.

Ym mis Tachwedd 2017, fel rhan o Ddiwrnod Rotari yn y Cenhedloedd Unedig, anrhydeddwyd Jean gyda gwobr nodedig Pobl sy’n Gweithredu y Rotari: Pencampwyr Heddwch yn y Palais des Nations, Genefa.

Hoffai weld hyfforddiant y Rhaglen Eiriolwyr Heddwch yn cael ei weithredu fel rhan o raglen Cymrodyr Heddwch ym mhob un o Ganolfannau Heddwch y Rotari. Mae hi’n credu y byddai hyn yn rhoi cyfle i’r Cymrodyr Heddwch fynd â rhywbeth yn ôl i’w gwledydd i ddechrau creu heddwch gyda’u pobl ifanc, heb gost i neb.